ABCDEFGHIJKLMNÑNgOPQRSTUVWXYZ

  • tribunal supremo de España y Indias (tri•bu•nál su•pré•mo de es•pán•ya i ín•dyas)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, kataas-taasang hukuman sa Espanya at mga kolonya.

  • tribunal de consulado (tri•bu•nál de kon•su•lá•do)

    1. :
      no-ong panahon ng Espanyol, tribunal na binubuo ng mga mangangalakal na nagpapasiya ukol sa mga bagay sa pangangalakal, obligasyon, at kontrata.

  • consejo de Indias (kon•sé•ho de ín•dyas)

    1. :
      sa panahon ng Espanyol, kataas-taasang lehislatibo at administratibong lupon para sa mga kolonya; hukuman ng hulíng pagdulog

  • Y (way)

    1. :

  • tri•bu•nál

    1. 1:
      noong panahon ng Espanyol, lupon ng mga pinunò sa isang munisipyo
    2. 2:
      ang pook na pinagpupulungan ng naturang lupon.

  • ‘y

    1. :
      pinaikling anyo ng ay

  • de-

    1. 1:
      unlaping pambuo ng pang-uri at nangangahulugang may-roon, nakasuot, o gumagamit, karani-wang ipinapalit sa naka-, hal de-kotse, de-koryente, de-kuwerdas
    2. 2:
      gawâ sa, hal de-lata, de-goma
    3. 3:
      unlaping pambuo ng pandiwa at nangangahulugang a tanggalin, ilayô mula sa, o malayô hal deport, dethrone b pababâ, hal degrade, demote c gawin ang kabaligtaran, hal decompose, de-moralize d lubusan; ganap, hal deplore, declare

  • Y (way)

    1. :
      yen

  • Y, y

    1. 1:
      ikadalawampu’t pitóng titik sa alpabetong Filipino at tinatawag na way
    2. 2:
      ikadalawam-pu’t pito sa serye o pagkakasunod-sunod
    3. 3:
      ikadalawampung titik ng abakadang Tagalog at tinatawag ya
    4. 4:
      a
      Mat ikalawang di-kilálang kantidad
      b
      ikalawang coordinate
    5. 5:
      anumang bagay na hugis Y
    6. 6:
      naka-sulat o nakalimbag na representas-yon ng titik Y o y
    7. 7:
      tipo, gaya ng sa printer, upang magawâ ang titik Y o y

  • -y

    1. 1:
      pambuo ng pang-uri, nangangahulugang punô ng, may katangian ng, hal, messy, icy, horsy
    2. 2:
      a
      pambuo ng pangngalan, nagsa-saad ng kalagayan, kondisyon, o kali-dad hal, courtesy, orthodoxy, modesty
      b
      ang aksiyon o resulta nitó, hal remedy, subsidy

  • y (i)

    1. :
      at

  • de facto (di fák•to)

    1. :
      umiiral sa realidad, mayroon o wala mang legal na karapatan o pahintulot

  • casa tribunal (ká•sa tri•bu•nál)

    1. :
      casa real

  • de jure (di dyú•ri)

    1. :
      may karapatan; ayon sa karapatan

  • de luxe (de laks, de luks)

    1. 1:
      mataas na uri
    2. 2:
      may taglay na luho

  • De pro•fún•dis

    1. :
      dasal para sa patay

  • Y chromosome (way kró•mo•sóm)

    1. :
      sex chromosome ng mammal na matatagpuan lámang sa cell ng laláki

  • á•ma de lyá•be

    1. :

  • gól•pe dé es•tá•do

    1. :

  • Cagayan de Oro (ka•ga•yán de ó•ro)

    1. :
      lungsod sa Misamis Oriental at kabesera ng lalawigan

  • junta de autoridades (hún•ta de áw• to•ri•dá•des)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, lupong tagapayo ng gobernador heneral ukol sa pananalapi at mga alituntunin ng pamahalaan

  • juez de paz (hwés de pás)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, tao na karaniwang itinalagang hukom sa isang pamayanan

  • juego de prenda (hu•wé•go de prén•da)

    1. :
      huwégo de prénda

  • Ling•gó de Rá•mos

    1. :
      Linggo ng Palaspas.

  • eau de vie (ó•de•ví)

    1. :

  • flor de pasion (flor de pas•yón)

    1. :

  • pasion y muerte (pas•yón i mu•wér•te)

    1. :

  • es•kú•do de ár•mas

    1. :
      sagisag ng pamilya, pangkat, o lahi na karaniwang nakaborda sa bandila o nakatatak sa dingding at kasangkapan

  • ká•ma•rá de re•pre•sen•tán•tes

    1. :
      mababàng kapulungan

  • Fló•res de Ma•rí•a

    1. :
      Flores de Mayo

  • consejo de administracion (kon• sé•ho de ád•mi•nís•tras•yón)

    1. :
      sa panahon ng Espanyol, gabineteng nagpapayo sa gobernador-heneral hinggil sa mahahalagang usapín

  • cul de sac (kúl•de•sák)

    1. 1:
      kalsada o daanang sarado ang isang dulo
    2. 2:
      rutang walang patutunguhan
    3. 3:
      katayuang hindi matatakasan

  • ko•rí•da de tó•ros

    1. :
      panooring tinatampukan ng naglalabang toro at matador

  • acto de atricion (ák•to de a•tris•yón)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, paraan ng paghingi ng kapatawaran

  • success de scandale (súk•sey du is•kan• dál)

    1. 1:
      aklat, drama, at iba pa na nagtagumpay dahil sa eskandalosong tema
    2. 2:
      tagumpay na natamo dahil sa ganitong paraan

  • auto de fe (áw•to de fé)

    1. 1:
      parusang gawad ng Ingkisisyong Espanyol
    2. 2:
      pagpapatupad ng gayong parusa, gaya ng pagsunog sa erehe

  • Ve•nus de Mi•lo

    1. :
      klasikong imahen ni Aphrodite na tinatáyang ginawâ noong 100 BC, itinuturing na pinakatanyag na sinaunang eskultura, natagpuan sa Griyegong isla ng Melos noong 1820, at nása museong Louvre sa Paris, France ngayon

  • información de pobreza (im•fór• mas•yón de po•bré•sa)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, legal na deklarasyon ng kahirapan

  • pa•láb•ra de ho•nór

    1. :
      pa-ngako na kailangang tuparin at nakatayâ ang pangalan

  • joie de vivre (zwha de viv)

    1. :
      ligaya sa búhay

  • esprit de corps (es•prí de kór)

    1. :
      damdamin ng katapatan at pagmamalakí sa pangkat na kinabibilángan

  • ka•bé•sa de ba•ra•ngáy

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, pinunò ng nayon na binubuo ng 50-60 mag-anak

  • pún•to de bís•ta

    1. :

  • ná•ta de coco (ná•ta de kó•ko)

    1. :
      malambot at parang helatinang pagkain na nabubuo sa pamamagi-tan ng pagburo sa tubig ng niyog

  • letras y figuras (lé•tras i fi•gú•ras)

    1. :
      larawang nagsasaayos ng mga titik o letra sa pamamagitan ng tao, bagay, haláman, o hayop at bu-mabaybay sa pangalan ng isang tao.

  • informe de conducta (in•fór•me de kon•dúk•ta)

    1. :
      no-ong panahon ng Espanyol, hudisyal na imbestigasyon ukol sa pagkatao ng isang indibidwal

  • pa•pél de tsí•na

    1. :
      papel na inangkat mula sa Tsina, gawâ sa kawayan o bulak.

  • ka•bél•yo de ang•hél

    1. :
      baging (Quamoclit pennata) na ginagamit na halámang ornamental

  • pa•pél de es•trá•ha

    1. :

  • cara y cruz (ká•ra i krus)

    1. :

  • tour de force (túr de fórs)

    1. :
      katangi-tanging lakas, galíng, o ka-kayahan.

  • jeu de mots (zhu de mó)

    1. :
      pilipit na salita

  • feu de joie (fyu de zhwa)

    1. :
      pagpupugay sa pamamagitan ng pagpapaputok ng mga baril

  • ka•dé•na de a•mór

    1. :
      baging (Antigonon leptopus) na may malakíng habilog na dahon at may ukit ang mga gilid, may mga bulaklak na nakapumpon sa bawat tangkay, kulay mapusyaw hanggang matingkad na pink, katutubò sa Mexico at malaganap ngayon sa buong Filipinas, may mga variety na inaalagaan sa hardin at may mga bulaklak na kulay putî hanggang pink

  • Mi•yer•ko•lés de Se•ní•sa

    1. :
      unang araw ng Kuwaresma na ginugunita sa pama-magitan ng pagpapahid ng abó sa noo pagkatapos magsimba

  • Acta de Tejeros (ak•tá de te•hé•ros)

    1. :
      kasulatang nilagdaan noong 1897 ni Andres Bonifacio at nagpapawalang-bisa sa halalan ng mga opisyal na ginanap noong 22 Marso 1897 sa Kumbensiyong Tejeros

  • hu•wés de pas

    1. 1:
      noong panahon ng Espanyol, ang hukom sa lalawigan
    2. 2:
      hukom tagapamayapa.

  • fleur de lis (flúr•de•lí)

    1. 1:
    2. 2:
      sa heraldry a disenyo o kasangkapang kahugis ng bulaklak ng liryo b disenyo ng eskudo ng dáting kaharian ng France

  • fin de siecle (fen de syé•kle)

    1. 1:
      may katangian ng katapusan ng ika-19 siglo
    2. 2:

  • a•ni•yás de mó•ras

    1. :
      mataas at magaspang na damo (Vetiveria zizanoides) na may mabangong ugat at dahon, katutubò sa India ngunit malaganap sa Filipinas

  • tercio de policia (tér•syo de po•lís•ya)

    1. :
      mga pulis na nakatala-ga sa mga lalawigan.

  • Fuerza de Santiago (fu•wér•sa de san• ti•yá•go)

    1. :
      kutà na kasudlong ng Intramuros, Maynila, ginamit na bilangguan sa mga panahon ng Espanyol at ng Hapon

  • de Malacca, Enrique (de má•la•ká en•rí•ke)

    1. :
      interpreter ni Fernando Magallanes, sinasabing katutubò sa Filipinas

  • dama de noche (dá•ma de nót•se)

    1. :
      halámang ornamental (Cestrum nocturnum) na mahabà ang mga sanga, at berdeng manilaw-nilaw ang bulaklak na humahali-muyak sa gabi, katutubo sa tropikong Amerika

  • cabo de vara (ká•bo de vá•ra)

    1. :
      bastonero2

  • tour de force (túr de fórs)

  • auditor de guerra (aw•di•tór de gé•ra)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, hukom sa mataas na kapulungan sa mga kasong may hurisdiksiyong militar

  • campana de vuelo (kam•pá•na de vwé•lo)

    1. :

  • Mí•sa de A•gi•nál•do

    1. :

  • flor de niño (flor de nín•yo)

    1. :

  • pa•pél de báng•ko

    1. :
      salaping papel.

  • pre•si•dén•te de sá•la

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, hukom na namamahala sa kamarang kri-minal o sibil ng real audiencia.

  • Fló•res de Má•yo

    1. :
      pagdiriwang tuwing buwan ng Mayo na tinatampukan ng pagbibigay ng bulaklak bílang parangal kay Birheng Maria

  • sé•bo de má•tso

    1. :
      langis na inilalagay sa pilat para mabawasan ang bakás ng sugat

  • polos y servicio (pó•los i ser•vís•yo)

    1. :
      noong panahon ng Espanyol, sapilitang pagpapatrabaho sa mga tao

  • nom de guerre (nam de ger)

    1. :
      alyas na ginagamit ng isang tao sa pakikilaban o sa iba pang gawain

  • pí•la de ág•wa ben•dí•ta

    1. :

  • de Jesus, Jose Corazon (de he•sús ho•sé ko•ra•zón)

    1. :
      1894-1932) itinuturing na pinakatanyag na makata nitóng ikadalawampung siglo, naging unang hari ng balagtasan, at may akda ng “Bayan ko.”

  • Legaspi, Miguel Lopez de (le•gás•pi mi•gél ló•pes de)

    1. :
      1510-1572, matagumpay na kongkista-dor na Espanyol at unang hinirang na gobernador heneral ng Filipinas.

  • Aquino de Belen, Gaspar (a•kí•no de be•lén, gas•pár)

    1. :
      awtor ng kauna-unahang pasyon sa Tagalog na inilimbag noong 1704

  • Cabo de Buena Esperanza (ká•bo de bu•é•na es•pe•rán•za)

    1. :
      Tangos Buena Esperanza

  • flor de la mañana (flor de•lá man•yá•na)

    1. :

  • Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)

  • Rio Grande de Mindanao (rí•yo grán• de de min•da•náw)

    1. :
      pinakamalaking ilog sa katimugang Filipinas, umaabot sa 320 km ang ha-bà, nagsisimula ito sa hilagang sila-ngang Mindanao timog ng Butuan at tinatawag doong Ilog Pulanggi, du-madaloy ito upang sumanib sa Ilog Kabacan at nagiging Ilog Mindanao. Mula sa kabundukan, nagiging sentro ito ng malawak at mayamang lupain sa timog gitnang bahagi ng Mindanao hanggang magtapos sa Golpong Mo-ro

  • lagrimas de san diego (lag•rí•mas de san di•yé•go)

    1. :

  • Ru•é•da de la For•tú•na

    1. :
      Gulong ng Kapalaran, isang laro na gumagamit ng isang tablerong naku-kuhanan ng sagot sa anumang ma-isip itanong

  • Juan de la Cruz (hu•wán de•la kruz)

    1. :
      taguri sa karaniwang Filipino

  • Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)

    1. :
      tauhang Espanyol sa Noli Me Tangere at El Filibusterismo, nagpapanggap na doktor, at sunod sunurang bána ni Donya Victorina

  • Cruz, Apolinario de la (kruz a•po•li• nár•yo de la)

    1. :
      tagapagtatag at pinunò ng Cofradia de San Jose

  • Cofradia de San Jose (ko•frá•dya de san hó•se)

    1. :
      kapatirang panrelihiyon na itinatag ni Apolinario de la Cruz na inusig ng mga fraile kayâ nag-alsa

  • Hu•wán de la Krus

    1. :
      Juan de la Cruz.

  • ang•hél de la gu•wár•di•yá

    1. 1:
      anghel na pinaniniwalaang tagapagtanggol ng isang tao, lalo upang makaiwas sa panganib o pagkakamali
    2. 2:
      tao na nangangalaga sa kapakanan ng ibang tao